Yaktl Motor Deerlendirme
Bu yazda yaktl motorlar, teknik deerleri ve onlar yorumlama zerinde duracaz.
Yeni bir yaktl motor alrken retici firmalarn salad bir sr doneye bakar ona gre karmzdaki motoru deerlendirmeye alrz. Peki bu deerler neyi ifade eder? Bir motorun zelliklerini nasl deerlendiririz ki, dier bir motorla karlatralm? te bu makale bu zellikler ve sonular zerine.
Motorlarn zelliklerini temel olarak ikiye ayrabiliriz,
1- llebilir zellikler (Hacim, arlk, bore, vs)
2- Teknik zellikler (Yanma odas, krank tipi, buji tipi vs.)
llebilir zellikler
Burada inceleyeceimiz zellikler, nmerik deerlerle belirtilen ve iki motoru karlatrrken yan yana koyup direk olarak karlatrabileceimiz verilerdir. Yanlz akldan kmamas gereken iki nokta vardr.
Birincisi bu deerler tek balarna birey ifade etmezler, ancak bir btnlk iinde anlam kazanrlar. rnein her .15 hacimli motorun, .12 hacimli motordan daha iyi olmas gerekmez. Bir ok .12 motor, yanma odas ekli, buji tipi, krank ekli nedeniyle, standart olan .15lik motordan, daha kuvvetli olup, daha fazla devir evirebilir.
Dier bir nokta ise deerlerin kendisidir. Bu deerlerde bir benchmark (lm standartlatrma) malesef yoktur. lmler farkl ortamlarda yaplm olabilir. Haliyle birbiri ile karlatrlabilir deerler bulmak zordur. rnein bir motorun evirdii maximum devir deeri llrken; bindirilen yk, yaktn nitro oran, hava basnc, karbratr ayarlar gibi bir ok parametre etkindir. Malesef farkl firmalar bu etkenleri farkl ekillerde kullanarak sonular alabiliyor olabilirler. Neyseki bizlerde firmalarn hepsinin bu deerleri mmkn olduunca iyi karabilmek iin deerler kullanacan farzedebiliriz.
Silindir Hacmi:
1/1 aralarda olduu motor hacmi ift zamanl araba motorlarmzda da nemlidir. Tabiki bizim motorlarmz tek silindirli olduu iin, motor hacmi ibaresi, silindir hacmi ile ayn eyi ifade ediyor oluyor. Piyasadaki motorlar genelde kubik-inch olarak yani inch leinde hacimle tanmlanrlar. Onroad 1/10 aralarda 12lik diye geen motorlar aslnda 0.12 cubic inch tir. Ve yaklak 2.09cc ye denk gelirler. Motorlarn hacimleri ile retecekleri g doru orantldr ama evirecekleri devir ile arasndaki oran ayn ekilde iyimser deildir. Dier parametreler sabit olarak dnldnde, silindir hacminin artmas ile beygir olarak retlien gcn artmasndan daha az oranda bir devir art olur. Aracmzn son sratinin, aracn toplam dili oran ile motor devrinin arpm ile bulunacan dndmzde ortaya kan sonu, motor hacmi aslnda dnld kadar hz arttrmaz ama daha gl motorun salad tork ile ivmelenmede belirgin bir art salanr. Tabiki bu dier parametrelerin sabit olmas kouluyla geerlidir.
Port Says:
Portlar motorlarn gmleklerindeki delik says ile belirlenir. Peki 3 port bir motorun gmleinde ka delik vardr. Bu say aslnda 4dr. Motorlarn port says belirtilirken aslna emme portlar dikkate alnr. 3port bir motorda, 3 tane emme bir tane de egzos portu bulunur.
Bu port says motorumuzun perfrmansna nasl etki eder? Temel orant yine dier tm parametreler sabit tutulduunda, edeer motorlarn daha fazla porta sahip olan daha fazla g retecektir. 5 port bir motor, 3 port olana gre daha fazla g retecei gibi 7port bir motor da 5 port motordan daha gl olur.
Bu noktada akla 2 soru gelebilir. Yarlarda niye 3 port snrlamas var? Ve port says nemlidir de portlarn genilii deilmidir?
Aslnda ilk sorunun cevab ikincisi ile balantl. Onun iin ncelikle port says ve alan byklklerinin motor performans ile ilikisine bakalm. ncelikle bilinmesi gereken nokta en az port saysna sahip motor bile bir patlamada yakaca kadar yakt iine ekebilir. Fakat bu eki ilemi srasnda zamanlama ve yaktn mmkn olduu kadar partikller halinde yanma odasna girii ok nemlidir. Amacmz, kak kak yakt koymak deil. Yakt mmkn olduu kadar ok hava ile harmanlayarak yanmaya doru zamanda hazr hale getirmek. Bu nedenle ekstra portlar alr. Bu portlarn kenarlar oyulur yani birok iilik devreye girer. Haliyle daha ok portlu bir motor retim maliyetini arttrr. Tm dnyadaki organizasyonlar ise yar maliyetlerini mmkn olduu kadar aaya ekmeye almaktadr. Bu nedenle pahal cihazlarn kullanm mmkn olduu kadar engellenmeye allr. Haliyle 3port maliyetleri drmek adna getirilmi bir kuraldr. Portlarla ilgili son soru da u olabilir. Peki o zaman niye 3port motorlarn fiyatlar ile 5 port motor fiyatlar ayn? Aslnda cevap yine ayn. Tamamen arz ve talep. Eer 5 port motorlar serbest olsa ozaman fiyatlar da ona gre olacaktr.
Aada farkl port yaplarna sahip, ayn hacim de 2 gmlek gsterilmekte.
Maximum Devir
Aslnda gayet ak bir deer. Krankn maksimum hzda dnerken dakikadaki tur says. Daha nce belirttiimiz gibi bu deer temel olarak aracmzn son sratini belirleyecektir. Terik olarak daha ok devir eviren motor, daha iyidir tabiki ama nemli olan tabiki tek bana bu deildir. Unutmamak gerekirki yara baladnz andan itibaren devaml bu devirde dnmeyecek motor. Haliyle tork erisi, g aral gibi deerler de nemlidir.
G
Maksimum deviri anlatrken g aral, tork erisi gibi terimlerden bahsettin. Tork aracn dndrebilme gcdr. Nm olarak llr. Bu tork deeri alt dervirlerde genelde daha yksekken st devirlere doru der. Yani sabit deildir. retilen tork ile o deerin retildii devirin arpm motorun gcn verir. Tork sabit olmadna gre, devirinde deiken olduunu hesaba katarsak haliyle motorun farkl devirlerde farkl gler retecei aikardr. Bu nedenle reticiler maximum gc belirtirler ve bu deeri 1,54hp@34,000rpm eklinde ifade ederler. Bu deer o motorun maksimum gcnn 34,000 devirde 1,54 beygir olarak gerekletiini ifade eder. G aral dediimiz de buralarda cereyan eder. Mesela bu rnekte 30,000-38,000 aras diyebiliriz. Motorumuzdan en iyi verimi bu aralklarda alabileceimizi dnebiliriz. Aslnda bu da maksimum devirin niye o kadar nemli olmadn bir kez daha gsteren bir rnek.
Arlk
Motorun arldr. Peki teknik olarak ne ifade eder. Aslnda neredeyse hibirey. Aralarn minium arlklarnn limitli olduu yar ortamnda diyelimki 50gr daha hafif bir motor aldk. Dier motorumuz la limit lan 1750 ise artk ara 1700gr gelecek. Haliyle biz 50gr daha ekleyeceiz demektir. Burada bahsedilebilecek tek avantaj o arl nereye koyacamza bizim karar verebilmemizdir. Bu sayede arlk dalmn istediimiz gibi ayarlayabiliriz. Bu konu grndnden daha nemlidir ama arlk dalm bal bana ayr bir konu .
Motorlar karlatrrken eer iki arlk karlatrmak istiyorsak bu hareketli ktle (moving mass) arl olmaldr. Ara aselerinde nasl performansa etki eden temel arlk, ara arlndan ziyade, hareketli ktles ise motorda da bu geerlidir. Bu nedenle reticiler daha hafif piston, piston kolu ve krank retmeye alrlar. Bunun iin kullanlan malzemeler ve teknikleri daha sonrateknik zellikler ksmnda inceleyeceiz.
Bore /Stroke
Bore ve stroke yine tm reticiler tarafndan kullanlan teknik zellikler arasndadr. Bir ok defalar da bore/stroke oranlar ile karlam olabilirsiniz. Peki bunlar nedir? Pistonun iinde hareket ettii gmlek bilindii gibi silindir eklindedir. Motor hacmini sabit tutumak iin, silindirin ap geniledike, derinlii azalr. Tabiki tam tersi de geerlidir. Bu noktada basite silindirin ap ile ilgili olan parametreye bore, derinlii yani uzunluu ile ilgili olan parametreye de stroke denir.
Derinlik azaldka pistonun hareket etmesi gereken mesafede azalr, haliyle motor daha ksa aralklarla patlar ve sonu olarak maksimum devir artar. Silindir daraldka ise patlamann iddeti artar bunu sonucu olarak ise tork artar.
Bu iki parametre ile oynanarak retilen motorun torkmu yoksa devir iin mi optimize edileceine karar verilir. On road yar motorlarnda square (kare) tabir edilen eit bore ve stroke deerleri tercih edilir. Bu ekilde alt devirlerde iyi bir tork alnrken, devir dengesi de salan olunur. Off road kullanmlarda ise daha ykse tork iin daha bore lehine olan bore/stroke oranlar tercih edilir.
Teknik zellikler
Dikkat edilecei gibi yukardaki zelliklerin tm nmerik deerler ile ifade edilip birbirleri ile karlatrlabilir. Ancak bir motoru deerlendirirken veya bir bakas ile kyaslarken elimizde en az llebilir deerler kadar nemli olan bir ok teknik zellik vardr.
Alamlar
Teknik zelliklerin banda tabiki motorun retiminde kullanlan malzemeler gelir. Bir ok motoru incelerken karnza ABC motor gibi bir ibare kabilir. Bu motorun piston gmlek mekanizmasnn Aliminyum, Brass (Pirin) ve Chrome (Krom) kullanlarak retildiini ifade eder. En yaygn olarak kullanlan malzemeler bunlardr. Bunun dnda, son zamanlarda performansa ynelik olarak rtilen AAC motorlar ile de karlamaktayz. Tahmin edilecei gibi bu sefer alamlar Aliminyum, Aliminyum, Krom olarak seilmi demektir. Bu tip motorlar ABC motorlara gre daha abuk rodaj olabilmekte, daha yksek performans salamakta ancak daha ksa mrlere sahip olmktadrlar. Yar kullanmlar iin dnlm motorlardr.
Buji Tipi
ki tip buji vardr. Turbo buji ve standart buji. Aadaki resimde sol taraftaki buji turbo bujidir, sadaki ise standart buji.
Grld gibi ekil farkllklar vardr. Turbo buji, standart olana gre daha kaln gvdelidir, yanma odasna giren ucu i bkeydir ve yanma odasnn st eperi ile birletii nokta ise tam oturum salamak iin eimlidir. Bu ekilde turbo buji, standart buji gibi kompresyon karmasna msade etmez. Zaten standart bujinin kullanm srasnda resimde de grld gibi bakr bir pul kullanlr. Bu pul yumuak olduunda skma srasnda hafif ezilir ve kaa azaltmaya yarar. Turbo bujinin dier avantajlarn sayacak olursak, yanma odasnn yuvarlak hatlarn bozacak kntlar oluturmaz. Bu ekilde daha dzgn bir yanma salarken ayn sebeple snn birikmesine sebebiyet verecek sert ular oluturmaz.
Anlalaca gibi Turbo buji daha iyi ve performansldr. Ancak, kullanacamz buji tipini seme gibi bir lksmz yoktur. Motorlar iki tipten birisinin kullanmna gre retilirler. Turbo kafal bir motora, standart buji takamayacamz gibi, standart motora da turbo buji takamayz. eitli modifikasyonlarla bu mmkn dahi olsa, nemli olan yanma odas ekli olduu iin istenen verim alnamaz.
Karbratr
Karbratr alma ekline gre ikiye ayrlr. Rotary ve slide olarak adlandrlan karbratr tipleri aslnda karbratr aznn alma eklini ifade eder
Rotary karbratrlerde az dnerek alrken, slide karbratrlerde alma, bir perdenin kapatlp almas gibi ekilerek olur.
Aadaki resimde stte olan karbratr tipik bir rotary karbratrdr. Alttaki ise slide karbratr. Sadaki krn ucundaki para ekildiinde kr tamamen eker ve iindeki klavuz da karbratrn azndan ekilerek alma ilemin tamamlam olur.
Peki hangi karbratr tercih etmeliyiz? Bu soru ncelikle kk blok motorlar iin geerli. Tm byk bloklu motorlar slide tipi retildii iin zaten seme ansmz yok.
.12lik gibi kk blok motorlarda ise tabiki ncelikle aracmzn limitleri ilk belirleyici zelliktir. Baz aralar her iki trden karbratr de kullanabilirken, dierleri sadece tek tip karbratr kullanyor olabilir. Aracmzdan kaynaklanan bir limit olmadn varsayarak iki karbratr tipini karlatralm
Rotary:
En nemli avantajlar, alt devir ayarnn, rlanti ayarndan tamamen bamsz olmasdr. Bu ekilde, slide karbratrlerde olduu gibi, rlanti ayar ile oynand zaman tekrar alt devir ayar gerektirmezler. Haliyle ayarlamamk daha kolaydr.
Ayrca ilk alma anndaki hzl tepkileri nedeniyle, alt devirlerde daha yksek performans gsterirler. Bu zellikleri ile offroad uygulamalarnda daha ok tercih edilirler.
Slide:
Rotary gibi zellikleri olmasa da, slide karbratrler, her aralkta eit performans gsterirler. Dengeli bir alt,orta,st devir tepkileri vardr. Bu nedenle onroad performans uygulamalarnn vazgeilmez karbratrleridir.
Krank tipi
Motorun en byk hareketli blm ve silindire yakt salayan fonksiyonu itibar ile, belki de motorun en nemli parasdr. Fabrika k zellikleri gznne alarak, genel bir snflama yapacak olursak, standart, turbo ve modifiye olarak 3 blme ayrabiliriz.
Aadaki resimlerde, ayn firmann, ayn blok motoru iin olan 3 ayr krank aft gsterilmekte. Drdnc resim ise ayn krankn daha sonra bir modifiyeci tarafndan elden geirilmi hali.
Standart Krank
[IMG] Uploaded with ImageShack.us[/IMG]

Turbo Krank
[IMG] Uploaded with ImageShack.us[/IMG]

zel Krank
[IMG][/IMG]

Modifiye Krank
[IMG][/IMG]

lk ve ikinci resimler arasndaki krankn en arkasndaki hilal eklindeki parann farkna dikkat edin. kinci krank bir turbo kranktr ve hilal zerinde bir scoop (kak) almtr. Bu ekilde krank motoru daha iyi bir ekilde yaktla besleyebilecektir. nc krank ise daha dikkatli hesaplanarak tasarlanm bir scoop gstermekte. Dikkat ederseniz bu parann retimi ilk ikisinden daha da zor ve hassas. En son ise, fabrikadan alnan bir krankn, modifiyecinin elinden getikten sonraki halini grmekteyiz. Para zerindeki iiliin zenine krank gvdesindeki, yakt akan oluun srtnmesini azaltan ve oksidasyonu nleyen zel kaplamaya dikkat.
Sonu;
Tm yorumlardan sonra, grlecei gibi en iyi motoru semek gerekten zor. nk en iyi motor diye bir tanm aslnda yanl. nemli olan kullanmnza en uygun motoru seebilmekte. Hatta daha da nemlisi, bu bilgiler dorultusunda elinizdeki motoru daha iyi tanmanz ve motorunuza ona gre davranmanz en gzeli olacaktr.